افغانستان در تاریخ معاصر خود شاهد نظام‌های سیاسی، ایدئولوژی‌ها و مداخلات خارجی گوناگونی بوده است. از کمونیسم و تهاجم شوروی گرفته تا جنگ‌های داخلی و فروپاشی جمهوریت، این کشور تجارب تلخی را از تحولات مختلف، جنگ‌های تحمیلی و ساختارهای وارداتی پشت سر گذاشته است.
بسیاری از پروژه‌های سیاسی، ایسم‌ها و ساختارهای ناکارآمد، با واقعیت‌های اجتماعی، فرهنگی و دینی افغانستان پیوند کاملی نداشتند. کمونیسم با سیاستی سخت‌گیرانه، ظلم و وحشت در برابر ارزش‌های دینی و اجتماعی وارد افغانستان شد و پیامد آن به شکل جنگ، ویرانی‌های گسترده، مهاجرت و کشته و معلول شدن میلیون‌ها افغان تبارز یافت.
پس از آن، حضور نیروهای اشغالگر آمریکایی و ناتو و دوره بیست‌ساله جمهوریت نیز خالی از چالش‌های جدی نبود. هرچند در این دوره تغییراتی در برخی بخش‌ها به میان آمد، اما پایه‌های جمهوریت با مشکلاتی چون فساد گسترده، اختلافات سیاسی، حکومتداری ضعیف، انحصار قدرت، بی‌باوری و فاصله گرفتن از ملت روبرو بود.
مهم‌ترین مسئله این بود که ساختار سیاسی جمهوریت نتوانست یک اجماع ملیِ قابل اعتماد میان تمامی اقشار افغانستان ایجاد کند. پایمال شدن ارزش‌ها در زمان این رژیم، چاپه بر خانه‌های مردم، تلفات غیرنظامیان، بمباران‌های کور و قربانی شدن مردم عام در اثر جنگ، از عوامل اصلی نارضایتی ملت بود.
اختلافات عمیق درونی در رژیم جمهوری، جنجال‌ها بر سر نتایج انتخابات‌های نمایشی و مداخلات مستقیم خارجی، از دیگر عواملی بودند که بر سقوط رژیم جمهوری تأثیر مستقیم داشتند. در طول بیست سال گذشته، مجاهدین امارت اسلامی در بسیاری از ولایات و مناطق به مبارزه علیه جمهوریت و اشغال ادامه دادند که برعکسِ جمهوریت، با گذشت زمان حمایت گسترده مردم را کسب کرده و نفوذ یافتند.
هنگامی که پس از بیست سال مبارزه، روند خروج نیروهای خارجی آغاز شد، ساختار امنیتی و سیاسی جمهوریت در زمان بسیار کوتاهی با فشار جدی روبرو گشت و سرانجام در ۲۴ اسد سال ۱۴۰۰، پس از سقوط پی‌درپی ولایات، با سقوط کابل، حاکمیت رژیم بیست‌ساله جمهوریت پایان یافت.
رژیمی که ملت بر آن باور نداشت، با زورِ حمایت خارجی نیز نتوانست استقامت کند و فروپاشید؛ این افتخار از آن ملتی است که هرگز اشغالگران بیگانه و هرگونه رژیم، ساختار و نسخه‌ی تحمیلی از سوی آن‌ها را نپذیرفته و در برابر آن مبارزه کرده است.
توجه: نوشته ها، مقالات و نظریات منتشر شده از صدای هندوکش تنها بیانگر نظر نویسندگان است، موافقت صدای هندوکش برایشان شرط نیست.
