پنج سال پس از سقوط رژیم جمهوری در افغانستان، هنوز شماری از مقامات پیشین این رژیم در نشستهای خارج از کشور و رسانههای اجتماعی، از اعاده و بازگشت دوباره آن رژیم سخن میگویند. اما اگر به واقعیتهای سیاسی، تجارب تاریخی و تحولات سیاست جهانی با دیدی منطقی و تحلیلی دیده شود، بازگرداندن چنین نظام شکستخوردهای تقریباً غیرممکن است. امیدهای مقامات پیشین، دور از واقعیت و خیالات است.
قدرتهای جهانی تجارب ناکام را تکرار نمیکنند و بار دیگر روی آنها سرمایهگذاری نخواهند کرد. آمریکا و کشورهای عضو ناتو در طول دو دهه گذشته در افغانستان صدها میلیارد دالر و هزینههای گزافی را متقبل شدند. آنان با چشمان خود دیدند که پس از بیست سال تلاش و مخارج هنگفت، ساختار تحمیلی جمهوریت در ظرف چند روز و حتی پیش از خروج کامل آنان، به دلیل فقدان حمایت داخلی فروپاشید. در حال حاضر سیاست جهانی با رقابتها و چالشهای جدیدی روبرو است؛ از این رو هیچ ابرقدرت خارجی حاضر نیست بار سنگین بازگرداندن یک نظام آزمودهشده و ناکام را دوباره بر دوش بکشد.
بسیاری از مقامات پیشین جمهوریت نیز جایگاه اجتماعی، حمایت محدود مردمی و شهرت خود را از دست دادهاند. یک نظام زمانی دوباره به پای ایستاده میتواند که دارای مشروعیت، حمایت مردمی و کادرهای کاری باشد؛ اما فساد بیحد و حصر سالهای پایانی رژیم گذشته در کابل، فرار ناگهانی و پشت پا زدن به تمامی ادعاها و شعارها در لحظات حساس، اعتماد مردم را به کلی از بین برد. از همین رو، افغانها دیگر هیچ باوری به آنان ندارند.
با گذشت پنج سال، سیاسیون پیشین، سران رژیم و تکنوکراتها هنوز از اختلافات سیاسی و درونی که منجر به سقوط جمهوریت شد، رهایی نیافتهاند. پس از فروپاشی رژیم، نه رهبری واحدی میان آنان شکل گرفت و نه راهبرد سیاسی منظمی تدوین شد. افزون بر این، مخالفان در تبعید نیز همچنان بر سر منافع شخصی و کرسیها میجنگند و از حقایق عینی جامعه افغانستان بیخبرند. در چنین شرایطی، آنان نه تنها توان ایجاد یک بدیل سیاسی را ندارند، بلکه حتی در ایجاد انسجام درونی خود نیز ناتوان هستند.
قواعد جیوپولیتیک منطقه و جهان تغییر کرده است. کشورهای منطقه و بازیگران جهانی اکنون به جای جنگهای طولانیمدت، از ثبات، امنیت و آرامش حمایت میکنند و نمیخواهند دوباره درگیر جنگهای بیپایان شوند، جنازه حیثیتشان برداشته شود و تجربهای شکستخورده را تکرار کنند. اکثر کشورها نمیخواهند افغانستان دوباره به وضعیت ناآرامی بازگردد که دههها بر منطقه تأثیر منفی داشت.
امید به احیای جمهوریت فروپاشیده، تنها از کسانی است که از قدرت و امتیازات پیشین محروم شدهاند؛ اما ساختارهای فروپاشیده و فاسدی همچون جمهوریت هرگز به همان شکل گذشته بازگشت نمیشوند. جامعه افغانی نیز هوشیار شده است و دیگر امیدهای سیاستمداران جنگطلب به واقعیت بدل نخواهند کرد، به ناامنی، بیثباتی، جنگهای نیابتی و ساختارهای سقوط شده جای نخواهد داد.
توجه: نوشته ها، مقالات و نظریات منتشر شده از صدای هندوکش تنها بیانگر نظر نویسندگان است، موافقت صدای هندوکش برایشان شرط نیست.
